Przyczyny otyłości

Otyłość jest jedną z najbardziej powszechnych dolegliwości z jaką przyszło się zmierzyć współczesnej medycynie. W zależności od Państwa, w którym żyjemy otyłość dotyka nawet do 40% populacji, zarówno mężczyzn jak i kobiet w różnym wieku. Otyłość jest chorobą, przewlekłą, polegającą na nadmiernym gromadzeniu tkanki tłuszczowej w naszym organizmie. U mężczyzn występuje, kiedy tkanka tłuszczowa przekracza 20% całkowitej masy ciała, a u kobiet 25%. Czynników prowadzących do otyłości jest wiele, w tym artykule wprowadzono podział aby uporządkować wiedzę i uczynić ją bardziej przystępną.

Otyłość jest spowodowana czynnikami, które dzielimy na zewnętrzne i wewnętrzne. Do zewnętrznych zaliczamy: Nieprawidłowe odżywianie, małą aktywność fizyczną, zaburzenia psychoemocjonalne oraz leki. Zaś do wewnętrznych należą czynniki: genetyczne i biologiczne.

Dodatkowo otyłość możemy podzielić na pierwotną (sama w sobie stanowi sedno zaburzeń, jej przyczynami są zazwyczaj czynniki zewnętrzne lub złożone zaburzenia genetyczne ) oraz wtórną (jest konsekwencją innej choroby, występuje najczęściej przy chorobach metabolicznych, w rzadkich zespołach genetycznych lub jako efekt uboczny farmakoterapii określonymi lekami ). U każdego otyłość może być spowodowana różnymi czynnikami lub ich kompilacją.

Przyjrzyjmy się bliżej wymienionym wyżej czynnikom.

Nieprawidłowe odżywianie jest najpowszechniejszą przyczyną otyłości pierwotnej. W wyniku źle zbilansowanego posiłku do organizmu jest dostarczana zbyt duża ilość tłuszczów oraz węglowodanów, która skutkuje odkładaniem się nadwyżki w postaci tkanki tłuszczowej. Zły bilans energetyczny posiłku ponadto potęgują produkty żywnościowe o wysokiej zawartości składników chemicznych, konserwantów czy tzw. fastfoody, których spożywanie spowalnia nasz metabolizm. Do grupy czynnika nieprawidłowego odżywiania zaliczymy również osoby o dużym apetycie, który doprowadza w konsekwencji do nadmiaru spożywanego pokarmu i gromadzeniu nadwyżki w postaci tkanki tłuszczowej. Osobom z tym problemem zaleca się diety niskokaloryczne ale obfite w ilość spożywanych pokarmów. W grupie tej znajdują się również osoby otyłe od dzieciństwa, których organizmy przekarmiane od pierwszych lat życia wytworzyły większą liczbę komórek tłuszczowych i odchudzanie w tym przypadku prowadzi do zmniejszenia masy tych komórek nie zaś ich ilości. Odchudzanie w przypadku tych osób jest trudne i często nawet drastyczne diety mogą nie dawać pożądanych efektów.

Mała aktywność fizyczna powoduje, że nie spalamy nadmiaru kalorii, nasze ciało nie gimnastykuje się, zamieniając tłuszcz i węglowodany na masę mięśniową, co prowadzi zamiast do otrzymania smukłej, jędrnej sylwetki do przybierania masy tkanki tłuszczowej, nie wyglądającej w sposób atrakcyjny. W naszych czasach większość ludzi pracuje w trybie siedzącym, jednak wystarczy odrobina regularnych ćwiczeń np.: 2 razy w tygodniu po 45 min, czy też spacer do pracy, żeby wyeliminować odkładanie tłuszczu i utrzymać smukłą sylwetkę.

Zaburzenia psychoemocjonalne są poważną przyczyną otyłości. Choć często bagatelizowane mają niebagatelne znaczenie w dzisiejszych czasach, dotyczą zwłaszcza kobiet. Jedzenie może bowiem uzależniać tak jak inne używki t.j.: papierosy czy alkohol. Stresy, depresja oraz inne zaburzenia mogą prowadzić do otyłości. W trakcie jedzenia wydzielają się endorfiny-hormony szczęścia, które mogą być rekompensatą za przykry dzień lub złe samopoczucie. Dowiedziono naukowo, że w mózgu osób otyłych, podobnie jak w mózgu osób uzależnionych, znajduje się mniej receptorów dla dopaminy, przy czym niektóre osoby mają od urodzenia zmniejszoną liczbę tych receptorów, co wiąże się z indywidualnymi predyspozycjami do wystąpienia uzależnień, m.in. od jedzenia. Kolejną grupą osób zmagających się z otyłością są osoby z zaburzeniami emocjonalnymi jedzące po to aby zajeść „złe” emocje, w tym również osoby zmagające się z bulimią czy przeciwieństwem otyłości anoreksją. Jest to szeroki temat więc został tylko zasygnalizowany.

Niektóre choroby wymagają leczenia poprzez podawanie medykamentów, powodujących jako skutek uboczny otyłość. Ma to miejsce zwłaszcza w leczeniu hormonalnym, czy też sterydowym. Najczęściej są to kortykosteroidy, które podwyższają stężenie glukozy we krwi oraz zatrzymują wodę w organizmie. Otyłość posterydowa wygląda bardzo charakterystycznnie, chorzy są jakby, spuchnięci. Wiele leków poprawiających nastrój i samopoczucie może zwiększać wagę, np. niektóre leki przeciwdepresyjne, leki przeciwlękowe, czy leki psychotropowe. Do innych farmaceutyków prowadzących do otyłości należą środki przeciwpłytkowe, przeciwpadaczkowe, beta-adrenolityki i insulina.

Przejdźmy teraz z kolei do czynników wewnętrznych takich jak genetyczne oraz biologiczne. Czynniki genetyczne mogą warunkować rozwój choroby u około 40% pacjentów z otyłością pierwotną. Do czynników wewnętrznych zaliczamy mutacje genowe, jednogenowe oraz wielogenowe. Powodują one zmiany w procesach regulacji przemiany materii, dojrzewania komórek tłuszczowych oraz aktywności enzymów regulujących gospodarkę tłuszczową i węglowodanową. Także mutacja genów kodujących leptynę odpowiedzialną za gospodarkę tłuszczową prowadzi do gromadzenia tłuszczów w komórkach oraz zwiększonego łaknienia powodującego przyjmowanie zbyt dużych ilości pokarmów. Rzadziej mamy do czynienia z mutacjami genetycznymi prowadzącymi do otyłości olbrzymiej. Otyłość spowodowana czynnikami genetycznymi jest często dziedziczona poprzez przekazywanie genów potomstwu. Badania pokazują, że u około 70% pacjentów z otyłością przynajmniej jedno z rodziców było otyłe.

Czynniki biologiczne to zmiany patologiczne oraz inne choroby najczęściej zaburzenia endokrynne takie jak: niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników, niedobór hormonu wzrostu, rzekoma niedoczynność przytarczyc oraz hiperinsulinizm. Także patologie funkcjonowania podwzgórza prowadzą do nadmiernego przyjmowania pokarmów i zaburzeń w procesach przemiany materii.

Reasumując, przyczyny otyłości mogą być wielorakie, w najprostszy sposób dzielimy je na zewnętrzne oraz wewnętrzne. Jednak najpopularniejszą przyczyną przybierania zbędnych kilogramów jest nieprawidłowy sposób żywienia oraz brak aktywności fizycznej. Rzadziej jest to związane z zaburzeniami emocjonalnymi czy też chrobami związanymi np. z tarczycą. Z tego wniosek, że aby utrzymać formę i piękną, zdrową sylwetkę należy zadbać o to co jemy oraz zapewnić naszemu organizmowi możliwość ruchu, najlepiej na świeżym powietrzu.

Choroby związane z otyłością

Otyłość sama w sobie jest chorobą, o tyle poważną, że przewlekłą i rzutującą w trwały sposób na życie osobiste oraz zawodowe otyłej osoby. Jednak nie na tym koniec. Otyłość często występuje w parze z innymi chorobami takimi jak: cukrzyca typu II, nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, udar mózgowy, niewydolność serca, choroba wieńcowa, kamica pęcherzyka żółciowego, zmiany zwyrodnienia stawów, nowotwory, zaburzenia oddychania w czasie snu, żylaki kończyn dolnych, zaburzenia hormonalne i powikłania w czasie ciąży oraz zespół polimetaboliczny.

Cukrzyca typu II dotyka 90% osób cierpiących na cukrzycę, przy czym 80-90% wszystkich pacjentów stanowią osoby otyłe. W tym wypadku cukrzycę leczy się poprzez utratę wagi, która prowadzi do zmniejszenia poziomu cukru we krwi oraz obniżenia dawki przyjmowanych leków przeciwcukrzycowych.

Nadciśnienie tętnicze to zbyt wysokie ciśnienie leczone poprzez podawanie leków obniżających ciśnienie. Badania udowodniły, że wzrost masy ciała o 20% powoduje ośmiokrotny wzrost częstości występowania nadciśnienia.

Hiperlipidemia to choroba polegająca na podwyższonym poziomie cholesterolu oraz trójglicerydów we krwi. Tym wypadku ważny dla ryzyka chorób serca jest stosunek między „dobrym” i „złym” cholesterolem. U osób otyłych stosunek ten jest niekorzystny na rzecz „złego” cholesterolu.

Udar mózgowy u osób otyłych – ryzyko jego wystąpienia jest dwukrotnie wyższe.

Niewydolność serca u osób otyłych – ryzyko jego wystąpienia jest prawie dwukrotnie wyższe niż u osób o prawidłowej wadze ciała.

Choroba wieńcowa u osób otyłych – ryzyko jej wystąpienia jest 1,5 raza wyższe niż u osób z prawidłową wagą ciała. U 40% pacjentów stwierdzono BMI powyżej 25 co oznacza, że osoby te były otyłe.

Kamica pęcherzyka żółciowego występuje u osób otyłych do sześciu razy częściej niż u osób o prawidłowej wadze ciała.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów występują częściej u osób otyłych, gdyż ich stawy są bardziej obciążone i narażone przez to na zwyrodnienia oraz zespoły bólowe np.: kręgosłupa, stawów kolanowych.

Nowotwory – według badań nowotwory macicy, sutka, pęcherzyka żółciowego, jelita grubego i prostaty występują częściej u osób otyłych.

Zaburzenia oddychania w czasie snu objawiają się m.in. zespołem hipowentylacji oraz bezdechu sennego, występują u osób otyłych.

Żylaki kończyn dolnych występują zarówno u osób z prawidłową wagą ciała jak i otyłych, jednak w tym drugim przypadku występują w kończynach gorsze warunki odpływu krwi, co prowadzi do nadmiernego wypełnienia krwią żył i powstawania żylaków.

Zaburzenia hormonalne i powikłania w czasie ciąży jak wykazują badania oraz statystyki występują częściej u kobiet otyłych.

Zespół polimetaboliczny to ogólnoustrojowe zaburzenia takie jak: otyłość wisceralna, upośledzona tolerancja glukozy, zwiększone stężenie insuliny, odporność na insulinę, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, choroba wieńcowa, dna moczowa, podwyższony poziom kortyzolu oraz fibrynogenu, a także wzmożone wydalanie albumin z moczem.

Podsumowując, chorób związanych z otyłością czy też jej towarzyszących jest sporo i z reguły są to dość poważne schorzenia. Oczywiście utrzymanie prawidłowej wagi ciała nie wyklucza wszystkich chorób ale z tego co zostało przedstawione powyżej wyraźnie wynika, że osoby otyłe są częściej narażone na dodatkowe schorzenia.